Sant Marc

Adeiladwyd Eglwys Sant Marc rhwng 1895 a 1898 yn ôl cynlluniau Henry Wilson, ac mae’n un o’r ychydig eglwysi Celf a Chrefft mwyaf godidog a chyflawn yng Nghymru.

Hanes yr eglwys hon

Talwyd am yr eglwys er cof am y Parchedig Charles Tooth, caplan a sylfaenydd Eglwys Anglicanaidd Sant Marc yn Fflorens, ac mae’n eithriadol o bwysig am feiddgarwch ei phensaernïaeth a manylion rhyfeddol o naturiol ei gosodiadau. Wrth fynd i mewn i’r eglwys, caiff yr ymwelydd ei gipio ymaith o gefn gwlad Cymru i hinsawdd gynnes Môr y Canoldir, gyda waliau melyngoch a nenfwd o awyr las. Ar ôl rhoi cyfle i’r llygaid gynefino, rhaid iddo fwrw golwg ar y bedyddfaen addurnedig ym mhen gorllewinol yr eglwys. Cafodd y bedyddfaen hwn ei lunio gan Wilson, ei fodelu gan Arthur Grove a’i wneud gan yr Ysgol Gelf Ganolog yn Llundain. Ym mhen dwyreiniol yr eglwys, mae’r pulpud a’r allor yn gyforiog o fanylion Celf a Chrefft cain a naturiol yr olwg, y ddau wedi’u dylunio a’u creu gan Wilson ei hun. Mae seddau’r côr hefyd wedi eu cerfio’n gywrain, gyda delweddau  ysgyfarnog, crwban, gwiwerod, cwningod, tylluan, llygoden, glas y dorlan a dolffin.

Y tu allan i’r eglwys, mae’n rhaid bwrw golwg ar greigwaith haenau is y cerrig yn y pen dwyreiniol. Mae gwaith ymchwil wedi dangos mai’r bwriad gwreiddiol oedd i beidio â naddu’r meini allanol o gwbl, oherwydd breuddwyd y pensaer oedd creu’r argraff bod yr eglwys yn ‘ymddangos fel petai ei bod wedi codi’n syth o’r pridd’. Roedd hyn yn syniad mor ddieithr, mae’n debyg nad oedd yr adeiladwr yn fodlon iawn, neu heb y sgiliau i allu cyflawni hyn!

Ar y tu allan, rhaid edrych hefyd ar yr ‘ymledu’ yn y pen dwyreiniol, plymwaith cain y ffenestr Art Nouveau,  ffurf organig y colfachau drws a’r to llethr ddi-dor dros y porth, un o nodweddion amlycaf y Mudiad Celf a Chrefft. Mae’r canopi mawr yn y wal ddwyreiniol yn cysgodi croes garreg mewn cerfwedd isel.

Prif nodweddion

  • Pensaernïaeth ysblennydd
  • Celfi campus
  • Awyrgylch swynol
  • Hafan bywyd gwyllt

Gwybodaeth ar gyfer ymwelwyr

  • Grisiau i gael mynediad i'r eglwys neu'r fynwent
  • Parcio o fewn 250m
  • Caniateir cŵn
  • Croeso i gerddwyr a beicwyr

Other nearby churches

Dewch yn Gyfaill Ymddiriedolaeth Genedlaethol yr Eglwysi - ar gyfer pobl sy'n dwli ar eglwysi!